محمد ابراهيم بن زين العابدين نصيرى

پيشگفتار 17

دستور شهرياران ( فارسى )

سرسخن كتاب دستور شهرياران كه به اهتمام آقاى محمد نادر نصيرى مقدم محقق جوان به زيور طبع آراسته گرديده ، يكى از مآخذ نادرى است كه دربارهء شاه سلطان حسين صفوى نوشته شده است . مؤلف اين كتاب محمد ابراهيم بن زين العابدين نصيرى ، سمت مجلس نويسى دربار شاه سلطان حسين را داشته و به اعتبار شغل خود كه مسئول نوشتن صورت جلسات مجلس مشورت سلطنتى و ثبت و ضبط وقايع جارى مملكتى بوده ، اطلاعات زيادى از اوضاع زمان خويش بدست آورده و به تدوين كتاب مزبور پرداخته است . بطوريكه از نام كتاب بر مىآيد و مؤلف نيز در ديباچه بدان اشاره دارد ، ظاهرا هدف از پديد آوردن اين اثر ، تهيه و تنظيم سرمشقى براى مملكتدارى بوده است ؛ اما محتواى كتاب نشان مىدهد كه مؤلف تنها به ذكر وقايعى كه در سالهاى نخستين پادشاهى سلطان حسين اتفاق افتاده اكتفا نموده و اين اتفاقات را به صورت سالشمار از سال 1105 تا 1110 هجرى قمرى به رشتهء تحرير در آورده است ؛ و چون اوراقى از بخش پايانى كتاب افتادگى دارد ، به درستى نمىتوان دانست واقعه‌نگارى مؤلف به كجا خاتمه يافته است . با اين حال بواسطهء كمى منابع تاريخى اواخر دوران صفويه مطالب اين كتاب براى آگاهى از اوضاع و احوال زمان آخرين پادشاه معروف صفوى مفيد خواهد بود . دربارهء شخصيت شاه سلطان حسين مطالب فراوانى نوشته شده و آنچه در تمام اين نوشته‌ها مشترك است ، اشارهء مسخره‌آلود به پادشاهى است ضعيف و نالايق كه امپراطورى بزرگى را كه شاه اسماعيل اول بنيان نهاده و شاه عباس آن را به اوج قدرت و شكوفايى رسانده بود ، پس از نزديك به دو قرن و نيم قدرت‌نمايى در كمال عجز و سرافكندگى تقديم جماعتى از اتباع ناراضى و عصيانگر خود نمود كه بدون برخورد جدى با مقاومت ، فاتحانه خود را به پايتخت رسانده و سلطان نگون‌بخت صفوى را به آسانى از اريكهء قدرت به زير آوردند . ليكن به گفتهء ميرزا محمد خليل مرعشى در مجمع التواريخ ، تمامى گناه انحطاط و سقوط دولت صفوى را نبايد به دوش شاه سلطان